Evde Oluşan Tıbbi Atıklar


  • Evde Oluşan Tıbbi Atıklar

         Özellikle son zamanlarda hastaların hastanede yatış sürelerinin hastane enfeksiyonları ve performans kaygıları nedeniyle azaltılması evde tıbbi atık oluşumunu artırmıştır.

          Evde üretilen tıbbi atıklar evsel atık çöp konteynırlarına atılmakta, bu durum çöplerin ayrıştırılması işinde çalışan ve yakınlarını, çöpleri karıştıran hurdacı ve yakınlarını bulaşıcı ve bulaşıcı olmayan hastalıklar hususunda riske atmaktadır.

          Halk sağlığı açısından evde üretilen tıbbi atıkların neden olabileceği hastalık risklerinden korunabilmek için tıbbi atıkların farklı şekillerde toplanması ve bertaraf edilmesi gerekmektedir.

          Atığın tanımına bakıldığında; Günlük aktiviteler sonucu oluşan, insan sağlığına ve çevreye zarar verebilecek şekilde doğrudan veya dolaylı bir biçimde dış ortama bırakılması zorunlu olan her türlü maddedir.

    TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından tıbbi atıkların güvenli yönetimi amacıyla yayınlanan 2005 yılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinin tanımına göre tıbbi atık; Enfeksiyöz ajanların yayılımını önlemek için taşınması ve imhası özel uygulama gerektiren atıklar, Anatomik atık dokular, organ ve vücut parçaları ile ameliyat, otopsi vb. tıbbi müdahale esnasında ortaya çıkan vücut sıvılar, batma, delme sıyrık ve yaralanmalara neden olabilecek atıkların tümüdür.

         TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından tıbbi atıkların güvenli yönetimi amacıyla yayınlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde sağlık kuruluşlarından kaynaklanan atıklar dört ana başlık altında toplanmaktadır.

    1. Evsel nitelikli atıklar  (genel atıklar, ambalaj atıkları)
    2. Tıbbi atıklar (enfeksiyoz atıklar, patolojik atıklar, kesici-delici atıklar)
    3. Tehlikeli atıklar
    4. Radyoaktif atıklar

     

          Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO) verilerine göre, tıbbi atık kompozisyonu 

          %85 Evsel nitelikli atıklar,

          %15 Patolojik ve enfekte atık

          %3 Kimyasal ve farmasötik atık

          %1 Kesici atık,

           %1 Radyoaktif ve sitotik atık, basınçlı kaplar, kırık termometreler ve kullanılmış piller gibi özel atıklar oluşturmaktadır. (bak çalış)

     

          Tıbbi atıklar üretildikleri andan yok edilme işlemi sona erinceye kadar geçen süreçte toplum içinde enfeksiyonların yayılması için risk içermektedir. Enfeksiyon risklerinin geneli Hastane Enfeksiyonu adı verilen türüdür ve genellikle hasta hastaneye yattıktan 48 ile 72 saat sonra ve/veya taburcu olduktan sonraki 10 gün içinde gelişir. Araştırmalara göre yatan hastaların %3-14 ünde hastane enfeksiyonları geliştiği tespit edilmiştir. Bu enfeksiyonlar, yatış sürelerinin ortalama iki hafta uzatmakta ve hasta başına 4000-4500 Amerikan doları ek maliyete neden olduğu saptanmıştır. Bak (4)

         Dünya Sağlık Örgütünün yaptığı araştırmaya göre 2000 yılında kontamine şırıngaların yol açtığı enfeksiyonlar sonucu oluşan hastalıklar şöyle sıralanmıştır.

    21 milyon hepatit b (HBV) enfeksiyonu (tüm yeni enfeksiyonların %32’i)

    2 milyon hepatit c (HCV) enfeksiyonu (tüm yeni enfeksiyonların %40’ı)

    260.000 HIV enfeksiyonu (tüm yeni enfeksiyonların %5’i)

         Bu veriler, önemsiz gibi görünen önlemlerin insan hayatı açısından ne kadar önemli olduğunun açık göstergesidir.

     

         Ülkemizde bazı belediyeler tarafından  evde oluşan tıbbi atıklar atık birimlerinin aranmasıyla evlerden alınmaktadır .Lakin halkın tıbbi atıklar konusunda yetersiz olması, evlerden tıbbi atık toplayan  belediyelerin tıbbi atık toplama  faaliyetlerini etkin şekilde duyurmamaları  vb gibi nedenlerle ülkemizde evlerden etkin şekilde tıbbi atıklar  toplanmamaktadır.

    Türkiye’de Atık Yönetimi İle İlgili Yasal Düzenlemeler

          Ülkemizde atık yönetimi ile ilgili yasal düzenlemelerin başlangıcı çok eski tarihlere kadar gitmektedir. 1930 yılında yürürlüğe giren 1580 sayılı Belediye Kanunu ile 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, atıkların toplanması, depolanması, halk sağlığının korunması için gerekli önlemlerin alınması vb. hususlara ilişkin düzenlemeler içermektedir. Bu tarihten itibaren gerçekleştirilen diğer yasal düzenlemelerde de atık yönetimine ilişkin doğrudan ya da çevre ve insan sağlığının korunması bağlamında dolaylı hükümler yer almıştır.

     

         1982 Anayasası çevreyi korumaya yönelik hedefler koymuş; 56. maddesinde, “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir” hükmüne yer verilmiştir.11.08.1983 tarih ve 2872 sayılı Çevre Kanunu çevrenin korunması konusunda ilke ve kurallar getirmekte, yetkili ve sorumlu kurum ve kuruluşları tanımlamakta, uygulamaya dönük prosesleri belirlemekte ve “kirleten öder” prensibi çerçevesinde ilgililerin yükümlülüklerini ve aykırı davranışlara uygulanacak cezaları belirlemektedir.

     

         26.9.2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 30.3.2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, çevre kirliliğine yol açan atık uygulamaları için çeşitli cezai müeyyideler getirmektedir.    

     

         Belediye yönetimine ilişkin yasalarda da, atık yönetimine ilişkin temel hükümlere yer verilmektedir. Ülkemizin taraf olduğu “Tehlikeli Atıkların Sınırlar ötesi Taşınımının ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin Basel Konvansiyonu” da atık yönetimine ilişkin hükümler içermektedir.

     

        İkincil mevzuat düzeyinde ise, 1991 tarihli Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile atık yönetiminin genel çerçevesi ortaya konulmuştur. Yönetmelik, atık üretiminin mümkün olduğunca azaltılmasını, geri kazanılabilir atıkların kaynağında ayrıştırılmasını ve değerli atıkların tekrar ekonomiye kazandırılmasını, geri kazanımı olmayan atıkların da çevreye duyarlı yöntemlerle bertarafını öngörmektedir.

     

        Çevre Kanunu ve Basel Sözleşmesi temelinde tehlikeli atık yönetim sisteminin oluşturulması amacıyla hazırlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 1995 yılında yürürlüğe girmiş, bu yönetmelik 2005’te AB Müktesebatı ile uyumlulaştırılarak yeniden düzenlenmiştir. Ambalaj ve ambalaj atıkları, atık yağlar, tıbbi atıklar, inşaat ve hafriyat atıkları, kullanılmış pil ve akümülatörler ile ömrünü tamamlamış lastikler için de ayrı kontrol yönetmelikleri hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur.

     

         Çevre Kanununda 2006’da yapılan değişiklikle, atık hizmetlerinin finansmanına ilişkin somut düzenlemeler getirilmiş, çevre kirliliğine yol açan atık uygulamalarına yönelik cezaların kapsamı genişletilerek, miktarları önemli ölçüde artırılmıştır. Özellikle yükümlülüklerini yerine getirmeyen belediyeler için ağır yaptırımlar öngörülmüştür.

         Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği yoğunlukla sağlık kurum ve kuruluşlarına yönelik düzenlenmiş olup evlerde üretilen tıbbi atıkların nasıl toplanması gerekliliğine ilişkin bir hüküm bulunmamakla birlikte Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinin 22. Maddesinde  EK-1 c’de belirtilen ünitelerde oluşan ve tıbbi atık torbaları ile kesici-delici atık kapları ile toplanan tıbbi atıklar, teknik özellikleri 16 ncı maddede belirtilen taşıma araçları ile en yakında bulunan geçici atık deposuna veya konteynerine götürülür. Böyle bir imkânın olmaması halinde üretilen tıbbi atıkların ilgili belediyenin tıbbi atık toplama ve taşıma aracı tarafından alınması sağlanır. Bu durumda tıbbi atıklar güvenli bir şekilde muhafaza edilir ve gerekirse ikinci bir tıbbi atık torbasının içine konulur. Atıklar, tıbbi atık toplama aracı gelmeden önce kesinlikle dışarıya bırakılmaz, evsel atıklar ile karıştırılmaz ve evsel atıkların toplandığı konteynerlere konulmaz ibaresi yer almaktadır

    Öneriler

    1. Ülkemizde tıbbi atıkların toplanması konusuna önem verilmeli ve tıbbi atık toplama yöntemleri belirlenmelidir. Bu yöntemler Amerika’daki gibi bölgesel farklılıklara göre çeşitlenebilir.
    2. Hastaneden hastanın taburcu olduğunda tıbbi atık çıkarma potansiyeli var ise atık sistemine düşmeli ve atıklar kişiler aramadan düzenli aralıklarla evlerinden toplanmalıdır.  Bu yöntem Yolu kapalı olmayan bütün şehirlerde işleyebilir.
    3. İnsülin gibi sürekli olarak evde kullanılan enjektörler ve kesiciler için tıbbi atık kaplarında evlerde toplanarak bu kapların eczanelere bırakılması sağlanabilir.
    4. Belediyelerin web sitelerinde tıbbi atıkların toplanması konusunda bilgilendirme ve telefon hattı kurulmalı ve atıkların belli günlerde evlerden toplanması sağlanabilir. Mesela Pazartesi Çarşamba Cuma günleri olabilir.
    5. Belli bölgelere tıbbi atık konteynerleri konularak bu konteynerlerin nasıl kullanılacağı ve nerelerde bulunduğu konusunda halk bilgilendirilebilir.
    6. Aile Hekimliği Merkezlerine tıbbi atıklar verilebilir. Bu yöntemde Aile Hekimliği Merkezi tıbbi atıkları verme esnasında ne kadarın evsel tıbbi atık olduğunu belirleyen sistem kurulmalıdır.
    7. Okullarda, işyerlerinde, hastanelerde evlerde atık ayrıştırılması ve toplanması konusunda eğitim verilebilir.
    8. Televizyon vb halka kolay ulaşılabilecek kanallar ile duyuru ve eğitimlerin yapılması sağlanmalıdır.
    9. Küçük ölçekli tıbbi atık üretici sağlık kuruluşlarında ve evde oluşan tıbbi atıkların toplanmasında tıbbi atık ücreti alınmamalıdır. Ücret alınması durumunda tıbbi atıkların ayrıştırılmasının etkinliği az olacaktır.

     

     

    Kaynaklar

     

    1. TC Çevre ve Orman Bakanlığı ‘’Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’’R.G. Tarih 22/05/2005 R.G. sayı:25883
    2. Dünya Sağlık Teşkilatı http//who.int/mediacentre/factsheets/fs281/en/index.html(19.11.2013)
    3. TC Sayıştay Başkanlığı Türkiye'de Atık Yönetimi Ulusal Düzenlemeler Ve Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi Performans Denetimi Raporu Ocak 2007 www.sayistay.gov.tr/rapor/rapor4.asp?id=72
    4. TC Çevre ve Orman Bakanlığı AB Entegre Çevre Uyum Strateji (UÇES) (2007 - 2023) 2006 Syf 18-21 www.abgs.gov.tr/files/sepb/cevrefaslidokumanlar/uces.pdf
    5. TC Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü   Atık Yönetimi Eylem Planı (2008-2012) Syf 31-41
    6. Tutar D.Yücel (2004) Tıbbi Atık Yönetimi İçin Yeni Bir Yaklaşım ve Ankara Örneği Ankara-2004 Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Çevre Anabilim Dalı Doktora Tezi
    7. Akbolat  Mahmut (2011) Sağlık Çalışanlarının Tıbbi Atık Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi  Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi Cilt: 2 • Sayı: 3 • Temmuz 2011
    8. Özerol İ.Halil (2005) Tıbbi Atık Stratejileri Nelerdir?En/ISO Normları Nelerdir? Avrupa’da Birlik? ABD’nin Yaklaşımı? Ülkemizde Durum? 4. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi – 2005
    9. Borat Mehmet (2008) Tehlikeli Atıkların Yönetimi Kimyasal, Biyolojik,Radyolojik, Nükleer (KBRN) Kongresi 2008 Bildiri Kitabı Syf 39
    10. Gören Sami (2008) Tıbbi Atıkların Bertarafı -Aksaklıklar ve Türkiye’nin Durumu Kimyasal, Biyolojik,Radyolojik, Nükleer (KBRN)Kongresi 2008 bildiri kitabı syf 101
    11. Millî Eğitim Bakanlığı 2011 Aile Ve Tüketici Hizmetleri Tıbbi Atık Sorunu www.megep.meb.gov.tr/mte_program.../TıbbiAtıkSorunu.pdf
    12. Esmen  Cengiz(2008) Tıbbi Atık Yönetiminde Yeni Bir Model Örneği www.scribd.com/doc/.../Tıbbi-Atık-Yonetiminde-Yeni-Bir-Model-Orneğ...
    13. Bağdatlı Yaşar  Atık Yönetimi www.ctf.istanbul.edu.tr/.../YaşarBağdatlı-11-YENİATI.
    14. Pattern Of Medical Waste Management: Existing Scenario İn Dhakacity, Bangladesh Bmc Public Health Published: 26 January 2008 www.biomedcentral.com/1471-2458/8/3
    15. Mıchıgan Department Of Envıronmental Qualıty This List Was Compiled By The Medical Waste Regulatory Program www.michigan.gov/.../deq/whm-stsw-sharps
    16. Žiauberytė Jolita Consumer behaviour regarding household medical waste disposal in Lithuania and Italy Aalborg University Master of Culture, Communication and Globalization projekter.aau.dk/.../THESIS_FINAL_JOLITA_...
    17. Medical Waste Regulatory Program, Michigan Department of Environmental Qualitywww.michiganpharmacists.org/.../pharmacyins
    18. Safe Syrınge Dısposal Guıde For  Home Generated Medıcal Waste 2008 www.state.nj.us/health/eoh/phss/syringe.pdf
    19. Management And Dısposal Of Household Medıcal Waste Circular No 96/47 Date 19.9.96 luanvan.co/.../solid-waste-management-associat.
    20. Environment and sustainability Health Technical Memorandum 07-01: Safe management of healthcare waste https://www.gov.uk/government/uploads/.../HTM_07-01_Final.pdf
    21. Strategıc Waste Preventıon Oecd Reference Manual Env/Epoc/Ppc(2000)5/Fınal search.oecd.org/.../displaydocumentpdf/?...env
    22. Safe Syrınge Dısposal Guıde For Home Generated Medıcal Waste www.state.nj.us/health/eoh/phss
    23. Tıbbi Atık Yönetimi Http://Www.Geposb.Com.Tr/En/Hizli-Menu/Tibbi-Atik-Yonetimi/100081 Son Erişim 18.11.2013
    24. Disposing Of Household Medical Waste And Medicines Safely Rhode Island

    Department Of Health 3 Capitol Hill Providence, Rı 02908 401-222-5960 / Rı     Relay 711 Www.Health.Ri.Gov

    Uzm. Sağ. Kur. İşl. Hem. Müjgan Bulan Türker

    Print Friendly and PDFPdf olarak indir & yazdır

tüm sayilarımız